Het NAVIGO Visserijmuseum heeft op zaterdag 7 juni 2026 een bijzondere onderscheiding in ontvangst mogen nemen tijdens de eerste editie van de Architectuur Prijs Vlaanderen. Het museum werd door de publieksjury uitgeroepen tot winnaar in de categorie ‘Ontmoeten’, een erkenning die de vernieuwde museumsite beloont voor haar vermogen om erfgoed, kennisoverdracht en bezoekersbeleving samen te brengen binnen een eigentijdse architecturale omgeving.

De prijs werd uitgereikt door het Vlaams Architectuurinstituut (VAi) en plaatst NAVIGO in een rij van projecten die niet alleen architecturaal uitblinken, maar ook een belangrijke bijdrage leveren aan de samenleving. Dat het museum deze erkenning ontvangt uit meer dan driehonderd ingediende projecten maakt de prestatie des te opmerkelijker.

Van museum naar ontmoetingsplaats

Wat ooit vooral een plaats was waar het maritieme verleden werd bewaard en getoond, is vandaag uitgegroeid tot een veelzijdige bestemming waar bezoekers niet alleen kijken, maar ook ervaren, leren en deelnemen.

Volgens de publieksjury overstijgt NAVIGO de klassieke rol van tentoonstellingsruimte. Het museum biedt ruimte aan uiteenlopende activiteiten en slaagt erin bezoekers op verschillende manieren met elkaar, met het erfgoed en met de geschiedenis van de kustvisserij in contact te brengen. Die benadering vormde een belangrijk argument voor de toekenning van de prijs.

De jury benadrukte dat het begrip ‘ontmoeten’ op de site op diverse manieren zichtbaar wordt gemaakt. Hierdoor groeit NAVIGO uit tot een plaats waar verhalen, kennis en ervaringen voortdurend worden gedeeld.

Dubbele feestvreugde voor NAVIGO

Voor burgemeester Sander Loones komt de onderscheiding op een bijzonder moment. In hetzelfde jaar viert het museum immers zijn vijftigjarig bestaan.

De burgemeester wijst erop dat bezoekers vandaag op uiteenlopende manieren worden betrokken bij het museumverhaal. Zo kunnen zij oog in oog staan met het indrukwekkende skelet van potvis Valentijn, deelnemen aan activiteiten in de demonstratiekeuken of de maritieme bibliotheek bezoeken die ondergebracht werd in het zogenaamde ooievaarsnest. Volgens hem vormt de architectuur een belangrijke versterking van deze ambitie.

Twee nieuwe gebouwen als motor van vernieuwing

De prijs erkent eveneens de grondige vernieuwing die de museumsite de voorbije jaren onderging. In 2024 werden twee nieuwe gebouwen geopend, ontworpen door Havana architectuur.

Enerzijds kwam er een nieuwe museumvleugel voor potvis Valentijn. Anderzijds werd een modern museumdepot gerealiseerd waarin erfgoedzorg, educatie en publiekswerking samenkomen.

Beide gebouwen geven het museum een hedendaagse uitstraling zonder afstand te nemen van de rijke maritieme geschiedenis die nauw verbonden blijft met Oostduinkerke en de Vlaamse kust.

Een indrukwekkende thuis voor potvis Valentijn

Een van de meest opvallende onderdelen van de uitbreiding is zonder twijfel de nieuwe potvisvleugel.

Potvis Valentijn spoelde in 1989 aan op het strand van Sint-André in Oostduinkerke en groeide sindsdien uit tot een van de bekendste blikvangers van het museum. Het skelet bleek echter te omvangrijk voor de bestaande museumruimtes.

Daarom werd een afzonderlijke architecturale ruimte ontworpen waarin het imposante dier volledig tot zijn recht komt. De nieuwe vleugel vormt vandaag het beginpunt van het museumbezoek. Naast de walvis bevinden zich hier ook een ruim onthaal, tijdelijke tentoonstellingen, toegang tot de vernieuwde museumroute, het vissershuisje en de museumwinkel.

Visie op publiekswerking bekroond

Directeur Jadrana Demoen beschouwt de prijs als een erkenning voor een jarenlange visie waarbij de bezoeker centraal staat.

Bij de recente vernieuwingen stond de vraag hoe erfgoed op een toegankelijke manier kon worden gedeeld voortdurend centraal. De architectuur werd daarbij ingezet als middel om verhalen sterker naar voren te brengen en bezoekers op een natuurlijke wijze doorheen de site te begeleiden.

Volgens de museumdirectie versterken de nieuwe gebouwen niet alleen de infrastructuur, maar ook de manier waarop de geschiedenis van de visserij wordt verteld en beleefd.

Museumdepot opent deuren naar de collectie

Ook het nieuwe museumdepot speelde een belangrijke rol in het behalen van de prijs.

Traditioneel blijven dergelijke depots verborgen voor het publiek. NAVIGO koos bewust voor een andere aanpak. Bezoekers krijgen er de mogelijkheid om op afspraak een blik achter de schermen te werpen en kennis te maken met collectiestukken die niet permanent worden tentoongesteld.

Op de bovenverdieping bevindt zich bovendien het zogenaamde ooievaarsnest, een uitkijkpunt met zicht op de volledige museumsite. Hier werd eveneens een gespecialiseerde themabibliotheek ondergebracht die onderzoekers, geïnteresseerden en bezoekers dichter bij het maritieme verleden brengt.

Levende kennis krijgt een centrale plaats

Het depot beperkt zich niet tot het bewaren van objecten. Een professionele demonstratiekeuken vormt er een belangrijk onderdeel van de werking.

Tijdens workshops wordt kennis over het verwerken, bereiden en bewaren van vis en schaaldieren doorgegeven aan nieuwe generaties. Daarmee schenkt NAVIGO niet alleen aandacht aan historische voorwerpen, maar ook aan vakmanschap en tradities die al eeuwenlang verbonden zijn met de visserij.

Deze aanpak zorgt ervoor dat bezoekers niet enkel kijken naar erfgoed, maar ook ervaren hoe kennis en technieken worden doorgegeven.

Architectuur zichtbaar voor iedere voorbijganger

Schepen van Cultuur & Verbinding Greet Verhaeghe benadrukt dat NAVIGO vandaag veel meer is dan een museum. Het is uitgegroeid tot een plaats waar cultuur, geschiedenis en hedendaagse activiteiten samenkomen.

Ook de architecten Bert Haerynck en Lies Quatanne wijzen op de openheid van het ontwerp. Op het gelijkvloers van het museumdepot bevinden zich de demonstratiekeuken en het restauratieatelier naast elkaar. Voor voorbijgangers ontstaat zo een directe inkijk in zowel het behoud van erfgoed als de overdracht van vakkennis.

Die zichtbaarheid maakt volgens de ontwerpers deel uit van het verhaal dat de gebouwen willen vertellen: erfgoed mag niet verborgen blijven, maar moet toegankelijk worden gemaakt voor iedereen die interesse toont.

Erkenning voor een toekomstgerichte koers

Met de publieksjuryprijs van de Architectuur Prijs Vlaanderen bevestigt NAVIGO Visserijmuseum zijn positie als een van de meest toonaangevende erfgoedlocaties aan de Vlaamse kust. De onderscheiding onderstreept hoe architectuur, erfgoedzorg en publiekswerking elkaar kunnen versterken.

Vijftig jaar na de oprichting schrijft het museum daarmee een nieuw hoofdstuk. Niet alleen als bewaarplaats van maritieme geschiedenis, maar ook als een plek waar bezoekers, verhalen en kennis elkaar blijven vinden.

( Tekst S. J. van www.westnieuws.be )