Dinsdag 15 september tot en met zondag 15 november 2026 – online stemming
Twaalf bijzondere erfgoedprojecten, verspreid over Vlaanderen, Brussel en Wallonië, dingen vanaf dinsdag 15 september mee naar financiële steun van de Nationale Loterij. Niet een vakjury alleen, maar het brede publiek krijgt daarbij een beslissende stem. In elk van de drie regio’s kan één project tot 150.000 euro ontvangen voor noodzakelijke restauratie of conservatie. Over heel België kan daarmee tot 450.000 euro naar het behoud van waardevol erfgoed gaan.
De eerste Erfgoedtombola brengt kunstwerken, historische objecten, filmgeschiedenis, wetenschappelijke instrumenten en bijzondere collecties samen in één nationale campagne. Daar zitten bekende namen tussen, zoals Pieter Brueghel II, Panamarenko, Auguste Rodin en Jean-Michel Folon, maar ook stukken waarvan het verhaal bij het grote publiek veel minder bekend is.
De stemming loopt van 15 september tot en met 15 november 2026 en deelnemen is gratis. Iedere stem kan mee bepalen welk erfgoed straks de middelen krijgt om verder beschermd, geconserveerd of gerestaureerd te worden.
Van Panamarenko tot Rodin: twaalf verhalen vragen bescherming
De Erfgoedtombola is een initiatief van de Nationale Loterij, samen met museumPASSmusées, KIK-IRPA en Prométhéa. De campagne wil niet alleen financiële steun mogelijk maken, maar Belgen ook laten kennismaken met erfgoed dat achter museumdeuren, in collecties of op historische locaties wordt bewaard.
De twaalf finalisten werden geselecteerd op basis van de erfgoedwaarde van hun project en de concrete nood aan restauratie of conservatie. Daardoor draait de campagne niet uitsluitend om bekende namen of publiekstrekkers. Centraal staat de vraag welke stukken bescherming nodig hebben om ook voor volgende generaties behouden te blijven.
Dat levert een bijzonder brede selectie op. Een eeuwenoud schilderij staat naast een iconische creatie van Panamarenko, terwijl elders een historisch planetariuminstrument, een wassen anatomisch figuur, filmarchief en prehistorische vondst om de aandacht van de kiezer vragen.
Vier Vlaamse kandidaten dingen mee naar maximaal 150.000 euro
In Vlaanderen werden vier projecten geselecteerd.
Het calvariedrieluik van Jan Adornes de la Coste en Catharina Metteneye wordt voorgedragen door Adornes vzw. Het werk vertegenwoordigt een stuk religieus en kunsthistorisch erfgoed waarvan het behoud gespecialiseerde zorg vraagt.
Ook het Tshokwe Cihongo-masker van het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika behoort tot de Vlaamse finalisten. Het object brengt een heel andere geschiedenis mee en toont hoe breed het begrip erfgoed kan worden ingevuld.
Een opvallende kandidaat is The Aeromodeller van Panamarenko, voorgedragen door S.M.A.K., als onderdeel van het Autonoom Gemeentebedrijf Kunsten en Erfgoed Gent. Panamarenko behoort tot de bekendste Belgische kunstenaars van de twintigste en eenentwintigste eeuw. Zijn werk balanceert tussen kunst, techniek, verbeeldingskracht en de menselijke fascinatie voor vliegen.
De vierde Vlaamse kandidaat is De Prediking van Johannes de Doper van Pieter Brueghel II, bewaard door Stadsmuseum Lier. Daarmee krijgt ook de oude schilderkunst een plaats binnen deze eerste editie.
Voor deze vier projecten staat veel op het spel. Het Vlaamse project dat na afloop de meeste publieksstemmen verzamelt, kan tot 150.000 euro steun ontvangen.
Brussel brengt film, geneeskunde en sterrenkunde samen
Ook Brussel vaardigt vier zeer uiteenlopende projecten af.
Met 10 Decades of Belgian Film brengt CINEMATEK honderd jaar Belgische filmgeschiedenis onder de aandacht. Film is kwetsbaar erfgoed. Oude dragers vragen aangepaste bewaring en deskundige behandeling om beelden die ooit in bioscoopzalen werden vertoond ook voor de toekomst toegankelijk te houden.
Het Musée de la Médecine neemt deel met een anatomisch wassen figuur uit de negentiende eeuw. Dergelijke objecten hadden een belangrijke educatieve functie in een periode waarin medische kennis op een heel andere manier werd onderwezen dan vandaag.
Een derde kandidaat is de fontein-obelisk van de Sint-Gorikshallen, voorgedragen door Patrimoine & Culture Halles Saint-Géry.
Met De terugkeer van Zeiss naar de sterren brengt het Planetarium van de Koninklijke Sterrenwacht van België dan weer wetenschappelijk erfgoed naar voren. Het project herinnert eraan dat erfgoed niet uitsluitend uit schilderijen, beelden of historische gebouwen bestaat. Ook instrumenten waarmee generaties mensen naar wetenschap en sterrenkunde leerden kijken, maken deel uit van het verleden dat België bewaart.
Ook in Brussel kan het project met de meeste stemmen rekenen op maximaal 150.000 euro.
Wallonië laat prehistorie en grote kunstnamen spreken
In Wallonië begint het verhaal bijzonder ver terug in de tijd.
Het Prehistomuseum neemt deel met Het Kind van Engis, een project dat de aandacht richt op een belangrijk onderdeel van het prehistorische erfgoed.
Het Centre Daily-Bul & C° stelt het atelier van Pol Bury kandidaat. Het atelier vormt een tastbare verbinding met het leven en werk van de Belgische kunstenaar en biedt inzicht in de plaats waar ideeën en werken tot stand kwamen.
Ook internationaal bekende kunst krijgt een prominente plaats. Het Domaine & Musée royal de Mariemont neemt deel met Les Bourgeois de Calais van Auguste Rodin. Rodins beeldengroep behoort tot de bekendste creaties uit de Europese beeldhouwkunst.
De vierde Waalse kandidaat is L’Homme volant van Jean-Michel Folon, voorgedragen door de Fondation Folon. Folon verwierf met zijn herkenbare beeldtaal internationale bekendheid en blijft een belangrijke naam binnen de Belgische kunstgeschiedenis.
Het Waalse project dat de meeste stemmen behaalt, kan eveneens tot 150.000 euro ontvangen.
Iedere stem kan rechtstreeks verschil maken
De opzet van de Erfgoedtombola geeft bezoekers meer dan een toeschouwersrol. Vanaf 15 september kunnen zij zelf aangeven welk project volgens hen extra ondersteuning verdient.
Gedurende twee maanden krijgen de twaalf finalisten de gelegenheid om hun werk, collectie of object aan het publiek voor te stellen. Achter elk project zit immers ook een praktische uitdaging. Kunstwerken verouderen, materialen worden broos, historische voorwerpen kunnen beschadigd raken en gespecialiseerde restauratie is vaak tijdrovend en kostbaar.
Door het publiek bij de keuze te betrekken, krijgt iedere finalist bovendien de kans om zijn verhaal buiten de vertrouwde museum- en erfgoedwereld bekend te maken.
Voor de Nationale Loterij en haar projectpartners staat daarbij het dichter bij het publiek brengen van Belgisch erfgoed centraal. Tegelijk wordt aandacht gevraagd voor stukken, objecten en collecties die vandaag bijkomende zorg en financiële ondersteuning nodig hebben.
Ook stemmers maken kans op bijzondere prijzen
Niet alleen de twaalf projecten kunnen iets winnen.
Wie gratis een stem uitbrengt, maakt zelf kans op verschillende prijzen en bijzondere ervaringen. Die prijzen zijn gekoppeld aan de wereld van erfgoed en moeten deelnemers de mogelijkheid geven om op een andere manier kennis te maken met de verhalen achter kunst, cultuur, geschiedenis en collecties.
Daarmee krijgt de Erfgoedtombola een dubbele functie. Enerzijds wordt geld vrijgemaakt voor concrete conserverings- en restauratieprojecten. Anderzijds worden Belgen aangespoord om te ontdekken wat er in musea, collecties en erfgoedlocaties wordt bewaard.
Drie winnaars, maar twaalf projecten krijgen aandacht
Op zondag 15 november 2026 sluit de stemperiode. Daarna wordt duidelijk welke projecten in Vlaanderen, Brussel en Wallonië de meeste stemmen hebben verzameld.
Financieel kunnen drie regionale laureaten de grote winnaars worden, met per regio maximaal 150.000 euro steun.
Toch reikt de betekenis van de campagne verder dan die drie eindresultaten. Alle twaalf geselecteerde projecten krijgen gedurende twee maanden nationale zichtbaarheid en kunnen aan een breed publiek duidelijk maken waarom conservering en restauratie noodzakelijk zijn.
Van een werk van Pieter Brueghel II tot Belgische filmgeschiedenis, van Panamarenko tot een negentiende-eeuws anatomisch model en van prehistorische vondsten tot Rodin en Folon: de selectie toont hoeveel verschillende verhalen binnen het Belgische erfgoed worden bewaard.
Vanaf 15 september ligt een deel van de beslissing bij het publiek.
Praktische informatie
De Erfgoedtombola loopt van dinsdag 15 september tot en met zondag 15 november 2026 in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Stemmen gebeurt online en is gratis.
Per regio wordt één laureaat aangeduid. Het project met de meeste stemmen kan tot 150.000 euro ontvangen voor restauratie of conservatie.
Stemmen en informatie over de twaalf projecten: www.erfgoedtombola.be
( tekst Serge Jansen van www.westnieuws.be )
